A thua astma, në Kosovë, është nën kontroll?!

Dr. Spec. Ergyl Gafuri, pediatër-astmolog

Studimet afatgjata të dokumentuara tregojnë që prevalenca e astmës në shtetet më të zhvilluara perëndimore në disa dekada të fundit shënon rritje. Një dukuri tjetër interesante është se prevalenca e astmës është më e vogël te fëmijët më të vegjël brenda familjeve më të mëdha se sa te fëmijët e parë dhe të dytë të familjeve të njëjta.

Sipas këtyre del se eksponimi ndaj infeksioneve në fëmijërinë sa më të hershme në një farë mënyre mbron fëmijët nga sëmundjet alergjike dhe astma. Eksponimi ndaj infeksioneve në fëmijërinë e hershme zvogëlon mundësinë e zhvillimit të sistemit TH1-qelizave dhe kështu predominojnë TH2-qelizat, me citokinet e tyre të cilat potencojnë senziblizimin alergjik të fëmijëve me predisponim gjenetik.

Klasifikimi i astmës

E lehtë kohë pas kohe: kjo është forma më e lehtë e astmës. Në përgjithësi pacientët me astmë të lehtë kohë pas kohe kanë simptome të lehta; deri 2 ditë në javë dhe deri 2 net në muaj.
E lehtë e vazhdueshme: Forma e astmës e cila ka simptoma te astmës më shumë se 2 herë në javë por jo më shumë se një herë në një ditë të vetme.
Mesatare e vazhdueshme: Simptomat e astmës një herë në ditë dhe më shumë se një natë në javë.
E rëndë e vazhdueshme: Forma më e rëndë e astmës e cila manifestohet me simptoma gjatë tërë ditës në shumicën e ditëve dhe shpesh natën.

Qëllimi i shërimit te astma e fëmijëve

Në përputhje me udhërrëfyesit për shërimin e astmës dhe në bazë të rezultateve te arritura, sot, konstatojmë se qëllimi i shërimit është arritja dhe mbajtja e kontrollit të plotë me sasi sa ma të vogël të barërave dhe nuzefekteve minimale. Shërimi i plotë nënkupton përveç farmakoterapisë edhe përcjelljen e drejtë të sëmundjes, masat e ndërmarra për zvogëlimin e eksponimit ndaj trigerëve të njohur të astmës dhe shkaktarëve tjerë që përkeqësojnë sëmundjen, pastaj edukimin e të sëmurëve, prindërve të tyre, si edhe njerëzve tjerë, të cilët janë në ndonjë formë të ndërlidhur me aktivitetet e përditshme të fëmijës.

Vitet qё i lamë pas, diku pёrafёrsisht dhjetë vitet e fundit, janë publikuar konsensuse apo udhёrrёfyesve tё ndryshëm nacional, regjional dhe ndёrkombёtar pёr shërimin e astmës. Me aplikimin dhe implementimin e tyre, interesimi qendror nё kujdesin e astmёs, kalon nё prevencёn e vdekshmёrisё dhe egzacerbimeve, tё mesme e tё rënda gjatё kontrollit tё astmёs. Mirёpo, gjerё mё tani, anketimi i udhërrëfyesve, nё shumicёn e rasteve, tregon rezultate tё pakënaqshme me shkallën e arritur tё kontrollit sё astmёs. Arsyet pёr kёtё janё: definicioni jo i qartë i kontrollit tё astmës dhe shumёdimensionaliteti i çështjes.

Pёr shkak tё problemeve tё matjes apo vlerësimit tё kontrollit tё astmës nё praktikën e përditshme, ёshtё zhvilluar testi semikvantitativ, nё formё tё pyetësorit ”Asthma controll test”(ACT), i cili ёshtё treguar si metodё e shpejtё, e saktё, e thjeshtё, e lirё pёr vlerësimin e kontrollit tё astmës dhe e cila mund tё përdoret lehtё si nё shtëpi, ashtu edhe nё ambientet klinike.

Viteve tё nёntёdhjeta tё shekullit tё kaluar astma ёshtё identifikuar si problem global i cili ngarkon buxhetin e sistemeve shёndetёsore, bile edhe tё atyre vendeve tё zhvilluara. Kjo rezultoi me numёr tё madh tё hulumtimeve themelore dhe klinike. Kёto tё dhёna pёr rrjedhёn natyrale tё procesit inflamator tё astmёs, afirmuan kalljen, hiperreagibilitetin, remodelimin dhe ngecjet ireverzibile tё funkcioneve respiratore si rrjedhojё lineare e ndodhive, nё shumicёn e rasteve tё tё sёmurёve. Nё bazё tё kёtyre tё dhёnave janё sajuar udhërrëfyesit e ndryshёm pёr shërimin e astmës, tё cilat theksojnë se me barёrat ekzistuese nё shumicën e rasteve mund tё arrihet qё tё ndalen simptomat, dmth.jeta normale, e plotë, kualitative.

Edhepse implementimi shumёvjeçarё i udhёrrёfysit GINA, nё masё tё madhe ka pёrmirёsuar dhe barazuar diagnostifikimin dhe shёrimin e kёsaj sёmundje, praktika e përditshme tregon se vetëm numër i vogël i tё sёmurёve i ka arritur caqet e lartёpёrmendura. Autorёt e ndryshëm theksojnë se shërimi adekuat i astmës nё praktikën e përditshme, nënkupton kontrollin afatgjatë dhe tё efektshëm tё rrugёve të frymёmarrjes dhe se shërimi i cili koncentrohet vetëm nё largimin e simptomave dhe pёrmirёsimin e përkohshëm të funksioneve respiratore, shpesh nuk siguron kontrollin optimal të sёmundjes.

Literatura bashkëkohore e pёrkrahё kёtë koncept tё qasjes ndaj astmës, si dhe analizon mundësinë e vlerësimit klinik tё aktivitetit tё reaksionit inflamatorё nё rrugёt respiratore. Kontrolli i plotë mund tё arrihet me kusht tё përdorimit adekuat tё barërave adekuate nё dozё adekuate dhe mjaft gjatё.
Nëse astma nuk shërohet mirё nё fёmijёri, pacienti nё fjalё do tё vuaj tёrё jetёn dhe nga kjo kanë lindur thëniet: “Fёmija ёshtё baba i tё madhit” , apo “Arkeologjia e fёmijёrisë ёshtë historia e madhёrisё”.

Duke u ballafaquar me kёtё problem nё punën time tё përditshme dhe duke e njohur kompleksitetin e problemit, ndërsa nё anёn tjetër duke vёrejtur se nё Kosovё as qё mund tё bisedohet pёr njё konsensus tё unifikuar nacional, pyetem: a thua pediatria kosovare e ka nёn kontrollё astmёn!?

Shkaqet e acarimit të astmës në këtë periudhë

- Lagështia e ajrit
- Ndryshimi i presionit atmosferik
- I ftohti
- Virozët dhe gripi
- Bronkopneumonitë, etj.

Këshilla

• Qëndroni në vende të ajrosura mirë
• Eliminoni ambientet e pa ajrosura mirë dhe me myk
• Bëni vaksinën anti-grip, vetëm me rekomandimin e mjekut specialist
• Shmangni daljen në ditët e ftohta, sidomos në mëngjes herët dhe në darkë vonë
• Shmangni qëndrimin në ambiente të mbipopulluara dhe me tym duhani
• Zbatoni me përpikëri rekomandimet e mjekut alergolog
/Telegrafi/